ജയ്‌സാൽമീർ: വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഗ്രേറ്റ് ഇന്ത്യൻ ബസ്റ്റാർഡ് (Great Indian Bustard – GIB) പക്ഷികളുടെ സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിർണായക ചുവടുവയ്പ്പ്. രാജസ്ഥാനിലെ ജയ്‌സാൽമീറിലുള്ള സാം ഗ്രാമത്തിന് സമീപം ഡെസേർട്ട് നാഷണൽ പാർക്കിൽ നാല് ആൺപക്ഷികളെ കാട്ടിലേക്ക് തുറന്നുവിട്ടു. ഏകദേശം പത്തുവർഷത്തെ സംരക്ഷണ പ്രജനന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുശേഷമാണ് പദ്ധതിയുടെ പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നത്.
സാമിലെയും രാംദേവ്രയിലെയും സംരക്ഷണ പ്രജനന കേന്ദ്രങ്ങളിൽനിന്ന് കാട്ടിലേക്ക് തുറന്നുവിടാൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത പത്ത് പക്ഷികളിൽ നാലെണ്ണത്തെയാണ് ഇപ്പോൾ സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിലേക്ക് വിട്ടത്.
ഒരുകാലത്ത് ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ മേഖലകളിൽ വ്യാപകമായി കണ്ടിരുന്ന ഗ്രേറ്റ് ഇന്ത്യൻ ബസ്റ്റാർഡ് പക്ഷികളുടെ എണ്ണം വർഷങ്ങളായി ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞുവരികയാണ്. വൈൽഡ്‌ലൈഫ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ 2016–17 വാർഷിക പുരോഗതി റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, മുൻപത്തെ മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിനിടെ ഈ പക്ഷികളുടെ എണ്ണത്തിൽ 75 ശതമാനം ഇടിവുണ്ടായി.
ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ നാശവും മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളുമാണ് പക്ഷികളുടെ എണ്ണം കുറയാൻ പ്രധാന കാരണങ്ങളായത്. പ്രജനന നിരക്ക് കുറവായതും ഇവയുടെ എണ്ണം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് വെല്ലുവിളിയാകുന്നു. ഇതോടെ വംശനാശസാധ്യത വർധിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന പക്ഷികളുടെ എണ്ണം നിലനിർത്താനും സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ അവയുടെ അതിജീവനം ഉറപ്പാക്കാനും സംരക്ഷണ പ്രജനന കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചത്.
നാല് പക്ഷികളെ കാട്ടിലേക്ക് തുറന്നുവിട്ടത് ഗ്രേറ്റ് ഇന്ത്യൻ ബസ്റ്റാർഡുകളുടെ സ്വാഭാവിക ജനസംഖ്യ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട മുന്നേറ്റമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. ദീർഘകാല സംരക്ഷണത്തിനായി അവയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥ സംരക്ഷിക്കുന്നതും തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണവും നിർണായകമാകും.
