സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക ചരിത്രത്തിൽ എടുത്തുപറയേണ്ട ഒന്നാണ് സമ്മിശ്ര സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ. പൊതുമേഖലയുടെ കരുത്തും സ്വകാര്യമേഖലയുടെ ഊർജ്ജസ്വലതയും സമന്വയിപ്പിച്ച്, എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ക്ഷേമ രാഷ്ട്രം കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിൻ്റെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ, കഴിഞ്ഞ ഏതാനും പതിറ്റാണ്ടുകളായി ആഗോളവത്കരണത്തിൻ്റെയും ഉദാരവത്കരണത്തിൻ്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക രംഗത്തും പൊതുസേവന മേഖലകളിലും വൻ വ്യതിയാനങ്ങൾ സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാജ്യം സാമ്പത്തിക വളർച്ചയിലും, അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയിലും, പ്രീമിയം അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിലും പുതിയ ഉയരങ്ങൾ കീഴടക്കുമ്പോഴും, സമൂഹത്തിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ നേരിടുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ വെല്ലുവിളികൾ ചർച്ചയാവുകയാണ്. കർഷകർ, തൊഴിലാളികൾ, പരമ്പരാഗത മേഖലകളിലെ സാധാരണക്കാർ, നിത്യേന പൊതുഗതാഗതത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ എന്നിവർ അനുഭവിക്കുന്ന അനിശ്ചിതത്വങ്ങളാണ് പലപ്പോഴും തെരുവുകളിലെ പ്രക്ഷോഭങ്ങളായി മാറുന്നത്. ഭരണകൂടങ്ങളെ വിരൽ ചൂണ്ടി കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിനേക്കാൾ, നിലവിലുള്ള വികസന മാതൃകയെയും പൊതുസേവന മുൻഗണനകളെയും സമഗ്രമായ ഒരു പുനർവിചിന്തനത്തിന് വിധേയമാക്കുക എന്നതാണ് നിലവിലെ സാഹചര്യത്തിൽ അനിവാര്യം.
1951-ൽ ആരംഭിച്ച അഞ്ചുവർഷ പദ്ധതികളിലൂടെ ഇന്ത്യ മുന്നോട്ടുവെച്ച സമ്മിശ്ര സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനും സാമൂഹിക സമത്വത്തിനും വലിയ പ്രാധാന്യമാണ് നൽകിയിരുന്നത്. എന്നാൽ 1991-ലെ സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങളോടെ വിപണി അധിഷ്ഠിത സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് രാജ്യം വേഗത്തിൽ ചുവടുവെച്ചു. തന്ത്രപ്രധാനമായ മേഖലകളിൽ പോലും സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടുകയും, പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം കുറയുകയും ചെയ്തു. സാങ്കേതികവിദ്യയും മൂലധനവും കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പുതിയ മാതൃകകൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങൾ രാജ്യത്തിൻ്റെ മൊത്തം ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തിൽ (GDP) വലിയ വളർച്ചയുണ്ടാക്കിയെങ്കിലും, ഇതിൻ്റെ ഗുണഫലങ്ങൾ സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ തട്ടുകളിലേക്കും ഒരുപോലെ എത്തിച്ചേർന്നോ എന്നത് വലിയൊരു ചോദ്യചിഹ്നമായി അവശേഷിക്കുന്നു.
സാമ്പത്തിക രംഗത്തെ ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളും സേവന മേഖലയിലെ മുൻഗണനാ മാറ്റങ്ങളും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിച്ചത് സമൂഹത്തിലെ നിർദ്ധനരായ ജനവിഭാഗങ്ങളെയാണ്. കാർഷിക മേഖലയിൽ വിത്ത്, വളം, യന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വിലവർദ്ധനവ് കാരണം ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുത്തനെ കൂടുകയും, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും ഉൽപന്നങ്ങൾക്ക് ന്യായമായ വില ഉറപ്പില്ലാത്തതും കൃഷിയെ വലിയ നഷ്ടക്കച്ചവടമാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. വ്യാവസായിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനങ്ങൾക്കായി കാർഷിക ഭൂമികൾ മാറ്റപ്പെടുമ്പോൾ ചെറുകിട കർഷകർ കൃഷിയിൽ നിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെടുകയാണ്. മറുഭാഗത്ത്, ഇന്ത്യയിലെ തൊഴിൽ ശക്തിയുടെ ഭൂരിഭാഗവും വരുന്ന അനൗദ്യോഗിക മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് കൃത്യമായ വേതനമോ സാമൂഹിക സുരക്ഷിതത്വമോ ലഭിക്കുന്നില്ല. നിക്ഷേപകരെ ആകർഷിക്കാനായി കൊണ്ടുവരുന്ന ഇളവുകൾ പലപ്പോഴും തൊഴിലാളികളുടെ സുരക്ഷിതത്വത്തെ ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ, പുതിയ കാലത്തെ ഗിഗ് ഇക്കോണമിയും കരാർ അധിഷ്ഠിത തൊഴിലുകളും സുസ്ഥിരമായ വരുമാനമോ ഭാവി സുരക്ഷിതത്വമോ നൽകുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു.
സാമ്പത്തിക അസമത്വത്തിന്റെയും സേവനങ്ങളിലെ അപചയത്തിൻ്റെയും ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണം കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ ജീവനാഡിയായ റെയിൽവേ മേഖലയിലാണ്. രാജ്യത്തെ കോടിക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാരുടെ ഏക യാത്രാശ്രയമായ റെയിൽവേയിൽ സമീപകാലത്തായി വലിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ ദൃശ്യമാണ്. സാധാരണ എക്സ്പ്രസ്, പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകളിലെ ശുചിമുറികളിലെ വൃത്തിഹീനമായ സാഹചര്യം, കുടിവെള്ള ലഭ്യതയില്ലായ്മ, ഫാനുകളും ലൈറ്റുകളും പ്രവർത്തിക്കാത്ത അവസ്ഥ എന്നിവ നിലവാരമില്ലായ്മയുടെ പ്രത്യക്ഷ രൂപങ്ങളാണ്. സാധാരണക്കാരുടെ യാത്രാവശ്യങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് ജനറൽ, സ്ലീപ്പർ കോച്ചുകൾ ലഭ്യമാകാത്തത് വലിയ തിരക്കിനും ദുരിതത്തിനും കാരണമാകുന്നു. അതേസമയം, അത്യാധുനിക പ്രീമിയം ട്രെയിനുകൾക്ക് വലിയ മുൻഗണന നൽകുകയും അവയിൽ മികച്ച സൗകര്യങ്ങൾ പരിപാലിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, സാധാരണ ട്രെയിനുകളിലെ സ്ലീപ്പർ/ജനറൽ ക്ലാസുകൾ അവഗണിക്കപ്പെടുന്നത് തിരിച്ചടിയാണ്.
സാധാരണ ട്രെയിനുകളിലെ സൗകര്യങ്ങൾ കുറച്ച്, ജനങ്ങളെ നിർബന്ധിതമായി ഉയർന്ന ടിക്കറ്റ് നിരക്കുള്ള പ്രീമിയം ട്രെയിനുകളിലേക്ക് മാറ്റി ചിന്തിപ്പിക്കാനുള്ള നീക്കമായാണ് ഇത് പലപ്പോഴും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ, സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്ന വലിയൊരു വിഭാഗത്തിന് പ്രീമിയം ട്രെയിനുകളിലെ ഉയർന്ന നിരക്ക് താങ്ങാൻ കഴിയില്ലെന്ന വലിയ യാഥാർത്ഥ്യം ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ വിസ്മരിക്കരുത്. റെയിൽവേ എന്നത് കേവലം ലാഭം മാത്രം ലക്ഷ്യമിടുന്ന സ്ഥാപനമല്ല, മറിച്ച് പൗരന്മാർക്ക് താങ്ങാനാവുന്ന നിരക്കിൽ യാത്ര ഉറപ്പാക്കേണ്ട അത്യന്താപേക്ഷിതമായ സാമൂഹിക സേവന സംവിധാനമാണ്.
പൊതുസമൂഹത്തെ ബാധിക്കുന്ന ഇത്തരം കാതലായ പ്രശ്നങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, രാഷ്ട്രീയ മാധ്യമ രംഗങ്ങളിൽ മുൻഗണന ലഭിക്കുന്നത് മറ്റ് ചില വിഷയങ്ങൾക്കാണ് എന്നത് ഖേദകരമാണ്. ഭരണാധികാരികളുടെയോ മന്ത്രിമാരുടെയോ കുടുംബാംഗങ്ങളുടെയോ മക്കളുടെയോ പേരിൽ വരുന്ന സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ വിവാദങ്ങൾക്ക് മാധ്യമങ്ങളിൽ വലിയ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുമ്പോൾ, സാധാരണക്കാരൻ അനുഭവിക്കുന്ന ദിവസേനയുള്ള യാത്രാദുരിതമോ കാർഷിക കടക്കെണിയോ വേണ്ടത്ര ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല. നയരൂപീകരണ വിദഗ്ധരും ഭരണരംഗത്തുള്ളവരും സാധാരണക്കാരുടെ യാത്രാ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നും ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്നും അകന്നു നിൽക്കുന്നു എന്നതും ഇത്തരം വിഷയങ്ങൾ അടിയന്തരമായി പരിഹരിക്കപ്പെടാത്തതിന് ഒരു കാരണമാണ്.
തലസ്ഥാന നഗരിയിലെ ജന്തർ മന്ദർ പോലുള്ള സമരവേദികൾ രാജ്യത്തിൻ്റെ നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കർഷകരുടെയും തൊഴിലാളികളുടെയും സാധാരണക്കാരുടെയും പ്രതീക്ഷകളുടെയും ആവശ്യങ്ങളുടെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ രാജ്യത്ത് ഇത്തരം ജനകീയ മുന്നേറ്റങ്ങളെ ഭരണകൂടത്തോടുള്ള കേവല എതിർപ്പായി മാത്രം കാണേണ്ടതില്ല. മറിച്ച്, ജനങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളും പ്രയാസങ്ങളും നയരൂപീകരണ വിദഗ്ധരിലേക്ക് എത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന തിരുത്തൽ സന്ദേശമായി ഇതിനെ വിലയിരുത്താം. ജീവിതനിലവാരവും അടിസ്ഥാന യാത്രാസൗകര്യങ്ങളും തകരുമ്പോൾ ജനങ്ങൾക്ക് തെരുവിലേക്ക് ഇറങ്ങേണ്ടി വരുന്നു എന്നത് ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ ഗൗരവത്തോടെ കാണേണ്ടതുണ്ട്.
സാമ്പത്തിക വളർച്ച മാത്രം ലക്ഷ്യമിടുമ്പോൾ സാമ്പത്തിക വികസനവും സാമൂഹിക സമത്വവും വിസ്മരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. അതിനാൽ തന്നെ, അടിയന്തരമായ ചില നയപരമായ പുനർവിചിന്തനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. കർഷകർക്ക് ഉൽപ്പാദനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും മിനിമം പിന്തുണ വില ഉറപ്പാക്കാനും നടപടികൾ വേണം. അനൗദ്യോഗിക മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് കൃത്യമായ പെൻഷനും ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസും നൽകുന്ന സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പദ്ധതികൾ നിർബന്ധമാക്കണം. അതോടൊപ്പം, അത്യാധുനിക പ്രീമിയം ട്രെയിനുകൾ കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ തന്നെ സാധാരണ ട്രെയിനുകളിലെ സ്ലീപ്പർ, ജനറൽ കോച്ചുകളുടെ എണ്ണം കൂട്ടാനും അവയിലെ ശുചിത്വവും കുടിവെള്ളവും ഉറപ്പാക്കാനും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ജനക്ഷേമവും സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും പരസ്പരവിരുദ്ധമല്ല, മറിച്ച് ഒന്നിച്ച് കൊണ്ടുപോകേണ്ട കാര്യങ്ങളാണ്. അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളും പ്രീമിയം സേവനങ്ങളും ഒരു വശത്ത് വികസിക്കുമ്പോൾ, രാജ്യത്തിൻ്റെ ഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന സാധാരണക്കാരെയും ചേർത്തുപിടിക്കാൻ സാധിക്കണം. തെരുവുകളിൽ ഉയരുന്ന പ്രക്ഷോഭ ശബ്ദങ്ങളെയും സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യരുടെ പരാതികളെയും അവഗണിക്കാതെ, രാജ്യത്തിൻ്റെ നയരൂപീകരണം കുറച്ചുകൂടി ജനകീയമാക്കാനുള്ള അവസരമായി ഭരണകൂടങ്ങൾ കാണേണ്ടതുണ്ട്. അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടെ പ്രതീക്ഷകൾക്ക് തടസ്സം നിൽക്കാത്ത, രാജ്യത്തിലെ അവസാനത്തെ പൗരനും മാന്യമായ ജീവിതവും യാത്രാസൗകര്യവും ഉറപ്പുനൽകുന്ന ഒരു വികസന മാതൃക കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നതാണ് സമഗ്രമായ ജനാധിപത്യ ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
